Memacak Kovil Haram

Gangguan Awam Akibat Struktur Haram: Tanggungjawab Kerajaan dan Remedi Undang-Undang di Malaysia

Isu pembinaan struktur agama tanpa kebenaran di tanah kerajaan atau persendirian sehingga menghalang laluan awam bukanlah perkara baru di Malaysia. Kontroversi membabitkan sebuah kovil di hadapan pintu masuk Hospital Bukit Mertajam, Pulau Pinang, telah mencetuskan kembali persoalan mengenai sejauh mana kerajaan bertanggungjawab dalam menangani gangguan awam (public nuisance). Lebih merumitkan, isu ini sering dialihkan daripada pelanggaran undang-undang yang nyata kepada tuduhan diskriminasi perkauman dan agama. Artikel ini akan mengupas definisi gangguan awam dalam konteks perundangan Malaysia, kerangka undang-undang yang memberikan kuasa kepada Pihak Berkuasa Tempatan (PBT), serta tanggungjawab kerajaan untuk bertindak dan membetulkan keadaan sebelum ia terus memuncak dan menjejaskan kepentingan awam.

1. Definisi Gangguan Awam (Public Nuisance) dan Elemennya

Dalam konteks kes pembinaan haram seperti kovil di Bukit Mertajam, isu utamanya adalah gangguan awam. Gangguan awam merujuk kepada perbuatan atau keadaan yang menjejaskan keselesaan, keselamatan, atau hak orang awam terhadap sesuatu kemudahan awam . Ini termasuk menghalang jalan utama, laluan ke hospital, atau menyukarkan akses orang ramai.

Seksyen 152 Kanun Prosedur Jenayah (BNSS) (di India, sebagai perbandingan) dengan jelas menyatakan bahawa sekiranya terdapat halangan atau gangguan haram di mana-mana tempat awam atau mana-mana jalan yang digunakan oleh orang awam, maka pihak berkuasa (Majistret) mempunyai kuasa untuk mengeluarkan perintah bersyarat bagi mengalihkan gangguan tersebut . Walaupun peruntukan ini dari India, prinsip yang sama diaplikasi di Malaysia di bawah Kanun Keseksaan (Akta 574). Seksyen 283 Kanun Keseksaan memperuntukkan bahawa sesiapa yang menyebabkan sebarang halangan atau bahaya di jalan awam boleh didenda.

Elemen utama gangguan awam adalah:

1. Perbuatan atau Ketinggalan: Tindakan mendirikan struktur atau membiarkannya wujud.

2. Jalan/Tempat Awam: Struktur tersebut menghalang penggunaan bebas jalan atau laluan yang menjadi hak awam.

3. Kesulitan Tidak Munasabah: Ia menyebabkan kesulitan yang nyata kepada masyarakat, seperti pesakit yang tidak dapat masuk ke hospital atau ambulans yang tersekat.

2. Kerangka Undang-Undang Pembinaan dan Kuasa PBT

Pembinaan sesebuah struktur, tanpa mengira tujuan agama atau kebudayaannya, mestilah mematuhi perundangan yang telah ditetapkan. Di Malaysia, Akta Jalan, Parit dan Bangunan 1974 (Akta 133) adalah undang-undang utama yang mengawal selia pembinaan.

Seksyen 70(1) Akta 133 dengan jelas melarang mana-mana individu atau pihak mendirikan apa-apa bangunan tanpa mendapat kebenaran bertulis terlebih dahulu daripada Pihak Berkuasa Tempatan (PBT) . Pelanggaran terhadap seksyen ini adalah satu kesalahan yang serius dan boleh dikenakan tindakan penguatkuasaan.

PBT juga diberi kuasa yang luas di bawah akta yang sama untuk mengeluarkan notis perobohan, mengenakan kompaun, dan jika perlu, merobohkan sendiri struktur tersebut dan membebankan kos kepada pemilik . Tindakan penguatkuasaan ini termasuk tindakan notis, kompaun, sitaan, dan pendakwaan di mahkamah .

3. Tanggungjawab Kerajaan dan PBT

Isu yang timbul dalam kes seperti di Bukit Mertajam bukanlah kekurangan undang-undang, tetapi kekurangan penguatkuasaan. Kerajaan, terutamanya PBT, mempunyai kewajipan awam (public duty) untuk menguatkuasakan undang-undang. Apabila aduan dibuat mengenai struktur haram yang menyebabkan gangguan awam, PBT bertanggungjawab untuk:

1. Menyiasat: Menjalankan siasatan atas aduan yang diterima.

2. Mengeluarkan Notis: Mengeluarkan noti di bawah Seksyen 70(2) Akta 133 kepada pemilik struktur untuk menghentikan kerja, meroboh, atau mengubah suai struktur tersebut.

3. Menguatkuasakan: Sekiranya notis dipatuhi, PBT mempunyai kuasa untuk merobohkan struktur tersebut dan mendapatkan semula kos perobohan.

Kegagalan PBT untuk bertindak walaupun terdapat aduan yang jelas boleh disifatkan sebagai kecuaian statutori dan mendedahkan PBT kepada tindakan undang-undang seperti permohonan perintah Mandamus melalui semakan kehakiman.

4. Isu Diskriminasi: Membezakan Kritikan Terhadap Perbuatan

Dalam kes Bukit Mertajam, pihak yang mempertahankan kovil telah membuat laporan polis mendakwa bahawa bantahan terhadap struktur tersebut adalah berunsur diskriminasi agama. Adalah penting untuk membezakan antara kritikan terhadap struktur haram dengan kritikan terhadap agama.

Di bawah Perlembagaan Persekutuan, kebebasan beragama adalah terjamin. Namun, tiada satu pun peruntukan dalam Perlembagaan yang memberi hak mutlak kepada mana-mana pihak untuk mendirikan bangunan tanpa kebenaran di atas tanah milik orang lain atau di kawasan larangan sehingga mengganggu hak orang lain. Bantahan orang ramai di Bukit Mertajam berasaskan fakta bahawa struktur tersebut.

• Menghalang laluan utama ke hospital.
• Menyukarkan ambulans dan pesakit kecemasan untuk masuk ke hospital.
• Menyebabkan kesesakan lalu lintas.

Oleh itu, bantahan tersebut adalah berasaskan isu gangguan awam (nuisance), bukannya sentimen agama. Seperti yang ditegaskan oleh peguam dalam kes lain, kerajaan perlu peka terhadap sebarang naratif khilaf yang boleh mencetuskan salah tafsiran terhadap undang-undang .

5. Tindakan Undang-Undang Apabila Kerajaan Gagal Bertindak

Sekiranya kerajaan gagal bertindak walaupun terdapat bukti kukuh mengenai gangguan awam dan pelanggaran undang-undang, orang ramai yang terjejas boleh mengambil langkah berikut:

1. Semakan Kehakiman dan Mandamus: 

Pihak yang berkepentingan (seperti penduduk setempat atau persatuan pengguna) boleh memfailkan permohonan untuk semakan kehakiman di Mahkamah Tinggi. Di dalamnya, mereka boleh memohon perintah Mandamus untuk memaksa PBT melaksanakan kewajipan statutorik mereka (contohnya, merobohkan struktur haram). Ini berdasarkan Seksyen 29 Akta Prosiding Kerajaan 1956 yang membolehkan relief terhadap kerajaan, walaupun terdapat had tertentu tentang bentuk perintah yang boleh dikeluarkan.

2. Tindakan Tort Gangguan Awam: 

Individu yang mengalami kerosakan khas (special damage) yang berbeza daripada orang awam lain (contohnya, kerugian perniagaan) boleh menyaman pemilik struktur di bawah tort gangguan awam.

6. Kesimpulan

Isu kovil di Bukit Mertajam dan kes-kes seumpamanya adalah ujian terhadap ketegasan kerajaan dalam menegakkan kedaulatan undang-undang (rule of law) bukan menegakkan kovil haram! Walaupun sentimen agama sering digunakan sebagai alat untuk membelokkan isu, fakta asasnya tetap sama: struktur haram yang menghalang laluan awam adalah satu kesalahan undang-undang.

Kerajaan, khususnya PBT, mempunyai tanggungjawab yang jelas untuk membetulkan keadaan ini. Kelewatan atau kegagalan bertindak bukan sahaja memburukkan lagi keadaan (escalate) dan menimbulkan ketegangan dalam masyarakat, malah mendedahkan kerajaan kepada tindakan undang-undang seperti Mandamus. 

Dalam menangani isu ini, pendekatan yang tegas, adil, dan berpaksikan fakta undang-undang adalah satu-satunya cara untuk memastikan keadilan dan ketenteraman awam terpelihara. Bantahan terhadap struktur haram bukanlah diskriminasi, tetapi adalah tuntutan hak asasi untuk menggunakan kemudahan awam dengan selamat dan selesa.

Jika keadaan ini tidak dibetulkan, baiklah dijadikan perumpamaan atau bidalan: "Bagai memacak Kovil Haram". 

---

Rujukan Utama:

Akta Jalan, Parit dan Bangunan 1974 (Akta 133), Seksyen 70(1) .

Kanun Keseksaan (Akta 574), Seksyen 283.

Akta Prosiding Kerajaan 1956 (Akta 359) .

Laporan media berkaitan isu Kovil Bukit Mertajam (Mac 2026).